Orofaciale fysiotherapie

Orofaciale fysiotherapie is zinvol bij klachten die te maken hebben met het niet goed functioneren van spieren en gewrichten in het hoofd, het halsgebied en het kauwstelsel. Deze vorm van fysiotherapie wordt hierom ook wel aangeduid als kaakfysiotherapie.

 

TMD

Onder kaakklachten verstaan we alle klachten die te maken hebben met het niet goed functioneren van het kauwstelsel. Dit wordt ook wel temporomandibulaire dysfunctie genoemd, of kortweg TMD, dit is de meest voorkomende diagnose bij de orofasciale fysiotherapeut. 

Ruim 21% van de Nederlandse bevolking heeft wel eens last van TMD; slechts 2 tot 3% zoekt hulp.

 

Kauwstelsel

Het kauwstelsel bestaat uit kauwspieren, het kaakgewricht, het gebit en de bijbehorende vaat- en zenuwvoorziening. De kaakgewrichten bevinden zich net voor het linker- en rechteroor en zijn goed te voelen wanneer u de wijsvingers vlak vóór de oren legt en mond open en dicht doet. Het kaakgewricht bestaat uit een kaakkopje (uiteinde onderkaak), een kraakbeenschijfje (discus) dat als “stootkussen of lager” dienst doet en een gewrichtskom (in de bovenkaak). Het linker en rechter kaakgewricht zijn met elkaar verbonden door de onderkaak, waardoor ze tegelijkertijd kunnen bewegen. De kaakgewrichten en de spieren zorgen ervoor dat de onderkaak kan bewegen. Hierdoor zijn alle mondbewegingen mogelijk die nodig zijn om te kunnen bijten, kauwen, slikken, praten, zoenen, fluiten. In de normale situatie staan de tanden en kiezen zo op elkaar dat de kaakgewrichten, zowel links als rechts goed passen. Dit is belangrijk voor de rust in het gewricht en de spieren.

 

Klachten

Als er iets mis is met één van de delen van het kauwstelsel kan dit klachten veroorzaken. De meest voorkomende klachten bij kaak-gewrichtsproblemen zijn:

  • pijn of vermoeidheid van de kauwspieren;

  • het niet goed kunnen openen of sluiten van de mond;

  • pijn rond het kaakgewricht (vóór het oor);

  • knappende of krakende kaakgewrichten;

  • pijnlijke tanden en/of kiezen en abnormale slijtage van het gebit;

  • oorpijn

  • hoofdpijn en nekpijn kunnen ook een relatie hebben met TMD.

 

Waardoor ontstaan kaakklachten?

Kaakproblemen kunnen ontstaan door overbelasting van de kauwspieren door klemmen, knarsen, nagelbijten, lipbijten, wangbijten, kauwgom kauwen, penbijten of tongpersen tegen tanden of gehemelte. Uw kaakproblemen kunnen echter ook te maken hebben met problemen vanuit het kaakgewricht. Het kaakgewricht bevat een kraakbeenschijf, vergelijkbaar met de meniscus in de knie (discus) die verschoven kan zijn (waardoor er geluiden ontstaan) of die het gewricht doet blokkeren. Dit kan leiden tot een beperkte mondopening.

 

Andere oorzaken

Verder kunnen kaakproblemen het gevolg zijn van gebitsproblemen, of ontstaan na kaak-hoofd-hals operaties, een ongeval of bij tumoren in het hoofdhals gebied. Aangezichtspijn of een facialisparese kan ook een oorzaak zijn.

 

Soms speelt stress een rol of zijn er andere lichamelijke aandoeningen. Denk maar aan “doorbijten” en “verbijten” en “kiezen op elkaar” in moeilijke situaties.

 

Diagnose en behandeling

Voordat tot behandeling wordt overgegaan, is het belangrijk zo goed mogelijk de mogelijke oorzaak van de kaakklachten vast te stellen, of, wat veel gebeurt, andere diagnoses uit te sluiten. Naast verwijzing door de huisarts of tandarts, worden patiënten ook via de kaakchirurg, KNO-arts of neuroloog naar een kaakfysiotherapeut verwezen voor behandeling.

 

Wat kan de kaakfysiotherapeut doen?

De kaakfysiotherapeutische behandeling bestaat onder andere uit instructies hoe u de mond goed kunt gebruiken en ontspannen. Vaak krijgt u oefeningen voor thuis en leert u om zelf pijnlijke kauwspieren te masseren. Verder bekijkt de kaakfysiotherapeut of er een verband is tussen bijvoorbeeld nekklachten en TMD.

Hieronder staan de verschillende fasen van een behandeling in volgorde

beschreven:

  • uitleg over het normale functioneren en het gebruik van het kauwstelsel;

  • adviezen voor een juist gebruik van het kauwstelsel, met zonodig leefregels;

  • aandacht voor de dagelijkse mondbeweging, zoals eten, gapen en tandenpoetsen;

  • het afleren van bepaalde gewoontes die tot overbelasting van het kauwstelsel leiden, zoals het klemmen van de kiezen op elkaar, het tongpersen, tandenknarsen, etc.;

  • zelfmassage ter ontspanning van de kauwspieren en het vergroten van de mondopening;

  • oefentherapie ter verbetering van de functie van het kauwstelsel; ontspanningsoefeningen, ademhalingsoefeningen;

  • biofeedback (door middel van een apparaat wordt de spierspanning zichtbaar en/of hoorbaar gemaakt);

  • elektrotherapie, lasertherapie of ultrageluid.

 

Wat kan de tandarts doen?

Als de tanden en kiezen niet goed op elkaar passen bij een goede en ontspannen sluiting van de kaken, dan kan de tandarts de tanden en kiezen inslijpen, zodat ze vervolgens beter op elkaar passen. Ook kan de tandarts proberen de pasvorm met behulp van een plastic plaatje (splint, opbeetplaat) passend te maken. Op die manier kan de kaak op een juiste manier worden belast.

Bij abnormale tand- en kiesslijtage, bijvoorbeeld ten gevolge van tandenknarsen, wordt een opbeetplaat aangeraden om het gebit te beschermen.

 

Wat kan de kaakchirurg doen?

Een operatie van de kaakgewrichten bij TMD wordt slechts zelden uitgevoerd. In sommige gevallen is het echter mogelijk dat de kaakchirurg via een kijkoperatie het gewricht nauwkeurig inspecteert en/of schoonmaakt.

 

Resultaten en prognose

Kaakproblemen zijn doorgaans goed op te lossen; uw eigen medewerking en inzet is het allerbelangrijkste. Succes is alleen mogelijk als u de gegeven adviezen en instructies zorgvuldig naleeft en de oefeningen regelmatig doet.

 

Samenwerking

Soms is het wenselijk dat een gecombineerde behandeling plaatsvindt met bijvoorbeeld een kaakchirurg, een gespecialiseerde tandarts, een psycholoog of logopedist en de fysiotherapeut.

 

Verwijzing en vergoeding

Sinds januari 2006 zijn fysiotherapeuten bij wet direct toegankelijk. Dat betekent dat u zonder verwijzing van een arts of tandarts een afspraak kunt maken. Veelal vindt verwijzing door een arts of tandarts plaats omdat er nog een relatieve onbekendheid is met behandeling van deze klachten.

Soms is er sprake is van een 'chronische indicatie'. Dit is onder andere na een operatieve ingreep of in het geval van een aangezichtsverlamming. Hiervoor is een verwijzing noodzakelijk en worden de eerste 20 behandelingen vanuit de aanvullende verzekering vergoed; de hierna volgende behandelingen vanuit de basisverzekering. .

Afhankelijk van uw aanvullende verzekering wordt de behandeling geheel of gedeelteijk vergoed.

Raadpleeg zonodig uw polisvoorwaarden en zie item vergoeding fysiotherapie bij algemene informatie.

 

 

Quickscan voor de TMD patiënt

Heeft u: Nee Ja
  Pijn voor, in of rond het oor?
  Pijn in de boven- of onderkaak, voorhoofd-, slaap-, hals-, keel- of wangregio?
  Pijn in de tanden of kiezen?
  Problemen met afhappen?
  Problemen met kauwen van taai/hard voedsel?
  Een verminderde mondopening?
  Slikklachten?
  Overmatige activiteit van het kauwstelsel (klemmen, knarsen, tongpersen) in combinatie met één of meerdere van bovengenoemde klachten?

 

Bij het scoren van “ja” op één of meerdere vragen is het een overweging zich te wenden tot een fysiotherapeut die gespecialiseerd is in het behandelen van deze klachten. 

Klik hier om een afspraak te maken